толковый словарь терминов по современным компьютерным технологиям

data base management system (DBMS)

 

data base management system (DBMS)

 

Система управления базами данных (СУБД)

Программное обеспечение, обеспечивающее создание, хранение, обновление и поиск информации в базе данных с помощью развитого языка запросов, а также управление безопасностью и целостностью данных. Современные СУБД посредством механизма транзакций поддерживают одновременный доступ к данным многих пользователей, исключая возможность влияния одного пользователя на результаты, получаемые другим. В состав СУБД входят язык программирования; генераторы программ – облегчают составление программ, создание базы данных и их обработку; компиляторы – генерируют программы управления в машинных кодах для ускорения работы программ и их независимости от среды; генераторы отчета – позволяют пользователю  оперативно создавать выходные документы, производить выборку, сортировку и расчеты; средства документирования – позволяют одновременно с созданием базы данных создавать описания ее в текстовом и графическом видах, описания программ с листингами. В соответствии с типами базы данных существуют иерархические, сетевые и реляционные СУБД. Практически все СУБД поддерживают работу в сети с архитектурой «клиент‒сервер».

ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT)

       маълумотлар базасини бошқариш тизими (МББТ)

Rivojlangan so‘rovlar tili yordamida ma’lumotlar bazasi ma’lumotlari tuzilmasini hosil qilish, saqlash, yangilash, yangi ma’lumotlar qo‘shish, izlash amallarining bajarilishini ta’minlaydigan dasturiy ta’minot. Zamonaviy MBBTlari tranzaksiya mexanizmi orqali ma’lumotlardan bir vaqtda ko‘plab foydalanuvchilarning erkin foydalanishlarini ta’minlaydi. Bunda bir foydalanuvchining olgan natijasi boshqasinikiga ta’sir qilmaydi. Ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimi tarkibiga dasturlash tili; dasturlar generatorlari – dasturlar tuzilishini, ma’lumotlar bazasi (MB) yaratilishini va ularning qayta ishlanishini osonlashtiradi; kompilyatorlar – mashina kod-laridagi boshqarish dasturlarini, dasturlarning ishla-shini tezlashtirish va ularning muhitga bog‘liq bo‘l-masligi uchun generatsiyalaydi; hisobot generatorlari – foydalanuvchiga chiqish hujjatlarini operativ yaratish, tanlab olish, saralash va hisoblashlarni bajarish imkonini beradi; hujjatlashtirish vositalari – MB ni yaratish bilan bir vaqtda, matn va grafik ko‘rinishlarda uning tavsifini yaratish, listinglar bo‘lgan dasturlarni tavsiflash imkonini beradi. Ma’lumotlar bazalarining turlariga ko‘ra, ierarxik, tarmoq va relyatsion MBBT mavjud. Amalda barcha MBBT «mijoz‒server» arxitekturali tarmoqda ishlashni ta’minlaydi.

 

Ривожланган сўровлар тили ёрдамида маълумотлар базаси маълумотлари тузилмасини ҳосил қилиш, сақлаш, янгилаш, янги маълумотлар қўшиш, излаш амалларининг бажарилишини таъминлайдиган дастурий таъминот. Замонавий МББТлари транзакция механизми орқали маълумотлардан бир вақтда кўплаб фойдаланувчиларнинг эркин фойдаланишларини таъминлайди. Бунда бир фойдаланувчининг олган натижаси бошқасиникига таъсир қилмайди. Маълумотлар базаларини бошқариш тизими таркибига дастур-лаш тили; дастурлар генераторлари – дастурлар тузилишини, маълумотлар базаси (МБ) яратилишини ва уларнинг қайта ишланишини осонлаштиради; компиляторлар – машина кодларидаги бошқариш дастурларини, дастурларнинг ишла-шини тезлаштириш ва уларнинг муҳитга боғлиқ бўлмаслиги учун генерациялайди; ҳисобот генераторлари – фойдаланувчига чиқиш ҳужжатларини оператив яратиш, танлаб олиш, саралаш ва ҳисоблашларни бажариш имконини беради; ҳужжатлаштириш воситалари – МБ ни яратиш билан бир вақтда, матн ва график кўринишларда унинг тавсифини яратиш, листинглар бўлган дастурларни тавсифлаш имконини беради. Маълумотлар базаларининг турларига кўра, иерархик, тармоқ ва реляцион МББТ мавжуд. Амалда барча МББТ «мижоз-сервер» архитектурали тармоқда ишлашни таъминлайди.