Словарь по нанотехнологии

deoxyribonucleic acid (DNA)

deoxyribonucleic acid (DNA)

Высокополимерное природное соединение, содержащееся в ядрах клеток живых организмов. Молекула ДНК состоит из двух полинуклеотидных цепей, закрученных одна вокруг другой в спираль («двойная спираль»). Цепи построены из большого числа мономеров нуклеотидов, специфичность которых определяется одним из четырех азотистых оснований: аденина (А), гуанина (Г), цитозина (Ц), тимина (Т). Кроме азотистого основания в состав нуклеотида входит дезоксирибоза и фосфатная группа. Связи между нуклеотидами в цепи образуются за счёт дезоксирибозы и фосфатной группы. Азотистые основания одной из цепей соединены с азотистыми основаниями другой цепи водородными связями согласно принципу комплементарности: аденин соединяется только с тимином, гуанин − только с цитозином. ДНК − носитель генетической информации; отдельные участки ДНК соответствуют определенным генам. ДНК точно воспроизводится при делении клеток, что обеспечивает в ряду поколений клеток и организмов передачу наследственных признаков и специфических форм обмена веществ. 

Дезоксирибонуклеиновая кислота (ДНК)

dezoksiribonuklein kislota (DNK)

дезоксирибонуклеин кислота (ДНК)

Tirik organizmlar hujayralarining yadrolarida bo‘ladigan yuqori polimer tabiiy birikma. DNK molekulasi biri ikkinchisi atrofida spiralga o‘ralgan ikkita polinukleotid zanjirdan iborat («qo‘sh spiral»). Zanjirlar, spetsifikligi to‘rtta azot asos: adenin (A), guanin (G), sitozin (S), timin (T) dan biri bilan belgilanadigan katta sondagi nukleotidlar monomerlaridan tuziladi. Azot asosdan tashqari, nukleotid tarkibiga dezoksiriboza va fosfat guruhi kiradi. Zanjirda nukleotidlar o‘rtasidagi bog‘lanishlar dezoksiri-boza va fosfat guruhi hisobiga hosil qilinadi. Zanjirlardan birining azot asoslari boshqa zanjirning azot asoslari bilan komplementarlik prinsipiga muvofiq vodorod bog‘lanishlar bilan bog‘langan: adenin faqat timin bilan, guanin faqat sitozin bilan bog‘lanadi. DNK-genetik axborot tashuvchidir; DNKning ayrim qismlari ma’lum bir genlarga mos keladi. DNK hujayralar bo‘linishida aniq qayta tiklanadi, bu hujayralar va organizmlar avlodlari qatorida nasliy belgilar va moddalar almashinuvining spetsifik shakllari uzatilishini ta’minlaydi.

 

Тирик организмлар ҳужайраларининг ядроларида бўладиган юқори полимер табиий бирикма. ДНК молекуласи бири иккинчиси атрофида спиралга ўралган иккита полинуклеотид занжирдан иборат («қўш спираль»). Занжирлар, спецификлиги тўртта азот асос: аденин (А), гуанин (Г), цитозин (Ц), тимин (Т) дан бири билан белгиланадиган катта сондаги нуклеотидлар мономерларидан тузилади. Азот асосдан ташқари, нуклеотид таркибига дезоксирибоза ва фосфат гуруҳи киради. Занжирда нуклеотидлар ўртасидаги боғланишлар дезоксирибоза ва фосфат гуруҳи ҳисобига ҳосил қилинади. Занжирлардан бирининг азот асослари бошқа занжирнинг азот асослари билан комплементарлик принципига мувофиқ водород боғланишлар билан боғланган: аденин фақат тимин билан, гуанин фақат цитозин билан боғланади. ДНК-генетик ахборот ташувчидир; ДНКнинг айрим қисмлари маълум бир генларга мос келади. ДНК ҳужайралар бўлинишида аниқ қайта тикланади, бу ҳужайралар ва организмлар авлодлари қаторида наслий белгилар ва моддалар алмашинувининг специфик шакллари узатилишини таъминлайди.