Показаны 21401-21420 из 34034
ТерминОбозначения
Язик 
 

Равновесие Доннана

В биологии − мембранное равновесие, связанное с различием концентрации солей внутри и вне клеток. Если мембрана с тон-кими порами, проницаемыми только для ионов, но не коллоидных частиц или полимеров, разделяет коллоидную систему или раствор полиэлектролита и чистую дисперсионную среду, то часть ионов переходит через такую мембрану в дисперсионную среду и устанавливается так называемое доннановское равновесие. Названо по имени Ф. Доннана, объяснившего в 1911 г. это явление.

Русский

Donnan equilibrium

Donnan equilibrium

English

teng kanalli burchakli presslash

тенг каналли бурчакли пресслаш

Intensiv plastik deformatsiyaning keng foydalaniladigan metodi. Doiraviy yoki kvadrat kesimli chiviq shaklidagi namuna matritsada  ma’lum bir burchak ostida tutashadigan kanallar orqali presslanadi. Zagotovka (yarim mahsulot) ularning kesishish zonasi orqali o‘tayotganda siljish deformatsiyasi yuz beradi. Ko‘p marta takrorlanadigan presslash jarayonida yarim mahsulot-da siljish deformatsiyasi to‘plana boradi, bu oqibatda materialda ultramayda donli struktura hosil bo‘lishiga olib keladi.

Интенсив пластик деформациянинг энг кенг фойдаланиладиган методи. Доиравий ёки квадрат кесимли чивиқ шаклидаги намуна матрицада маълум бир бурчак остида туташадиган каналлар орқали прессланади. Заготов-ка (ярим маҳсулот) уларнинг кесишиш зонаси орқали ўтаётганда силжиш деформацияси юз беради. Кўп марта такрорланадиган пресс-лаш жараёнида ярим маҳсулотда силжиш деформацияси тўплана боради, бу оқибатда материалда ультрамайда донли структура ҳосил бўлишига олиб келади.

O'zbek

Равноканальное угловое прессование

Наиболее широко используемый метод интенсивной пластической деформации. Образец, имеющий форму прутка круглого или квадратного сечения, прессуется в матрице через сопрягающиеся под определенным углом каналы. Деформация сдвигом происходит, когда заготовка проходит через зону их пересечения. В процессе многократно повторяющихся прессований в заготовке накапливается деформация сдвигом, что в результате приводит к образованию в материале ультра-мелкозернистой структуры.

Русский

equal channel angular pressing

equal channel angular pressing

English

rivojlanadigan sun’iy intellekt tizimi

ривожланадиган сунъий интеллект тизими

«Yuqoridan quyiga» prinsipi bo‘yicha shakllantirilmaydigan, balki birmuncha sodda tizimlardan asta-sekin rivojlantiriladigan intelektual tizim.

 

«Юқоридан қуйига» принципи бўйича шакл-лантирилмайдиган, балки бирмунча содда тизимлардан аста-секин ривожлантириладиган интеллектуал тизим.

O'zbek

Развивающаяся система искусственного интеллекта

Интеллектуальная система, постепенно развивающаяся из более простых систем, а не формируемая по принципу «сверху-вниз».

Русский

emergent intelligence

emergent intelligence

English

nanoobyektning o‘lchamliligi

нанообъектнинг ўлчамлилиги

Qattiq nanoobyektlarda elektron gaz erkinlik darajalarining soni (delokalizatsiya o‘lcham-liligi) yoki hajmiy obyekt bilan taqqoslaganda, bo‘lmagan erkinlik darajalarininig soni (lokalizatsiya o‘lchamligi).

 

Қаттиқ нанообъектларда электрон газ эркинлик даражаларининг сони (делокализация ўлчамлилиги) ёки ҳажмий объект билан таққослаганда, бўлмаган эркинлик даражаларининиг сони (локализация ўлчамлиги).

O'zbek

Размерность нанообъекта

Число степеней свободы электронного газа в твердых нанообъектах (размерность делокализации) или число отсутствующих степеней свободы, по сравнению с объемным объектом (размерность локализации).

Русский

dimension of nanoobject

dimension of nanoobject

English

o‘lcham effekt

ўлчам эффект

Obyektning chiziqli o‘lchami bilan bog‘liq bo‘lgan fizik va kimyoviy effektlar guruhining umumiy nomi.

 

Объектнинг чизиқли ўлчами билан боғлиқ бўлган физик ва кимёвий эффектлар гуруҳининг умумий номи.

O'zbek

Размерный  эффект

Общее название для группы физических и химических эффектов (явлений), обусловленных линейным размером объекта.

Русский

size effect

size effect

English

Raman spektroskopiyasi

Раман спектроскопияси

Optik spektroskopiyaning, monoxromatik nurlanishning modda bilan, sochilgan nurlanish energiyasining obyektga tushadigan (qo‘zg‘atuvchi) nurlanish energiyasiga nisbatan o‘zgarishi ostida kuzatiladigan o‘zaro ta’sirini o‘rganadigan bo‘limi. Kombinatsion sochilish fotonlarning molekulalar (ionlar) bilan noelastik to‘qnashuvlari bilan bog‘liq, uning davomida energiya almashinuvi yuz beradi. Foton energiyasining o‘zgarishiga qarab, molekula energiyasining o‘zgarishi, ya’ni uning yangi energetik sathga o‘tishi to‘g‘risida fikr yuritish mumkin. Kimyoviy analiz, moddalarning tuzilishi va tarkibini o‘rganishning samarali usuli.

 

Оптик спектроскопиянинг, монохроматик нурланишнинг модда билан, сочилган нурланиш энергиясининг объектга тушадиган (қўзғатувчи) нурланиш энергиясига нисбатан ўзгариши остида кузатиладиган ўзаро таъсирини ўрганадиган бўлими. Комбинацион сочи-лиш фотонларнинг молекулалар (ионлар) билан ноэластик тўқнашувлари билан боғлиқ, унинг давомида энергия алмашинуви юз беради. Фотон энергиясининг ўзгаришига қараб, молекула энергиясининг ўзгариши, яъни унинг янги энергетик сатҳга ўтиши тўғриси-да фикр юритиш мумкин. Кимёвий анализ, моддаларнинг тузилиши ва таркибини ўрганишнинг самарали усули.

O'zbek

Рамановская спектроскопия

Раздел оптической спектроскопии, изучающий взаимодействие монохроматического излучения с веществом, сопровождающееся изменением энергии рассеянного излучения по сравнению с энергией падающего на объект (возбуждающего) излучения. Комбинационное рассеяние обусловлено неупругими столкновениями фотонов с молекулами (или ионами), в ходе которых они обмениваются энергией. По изменению энергии фотона можно судить об изменении энергии молекулы, т.е. о переходе ее на новый энергетический уровень. Эффективный метод химического анализа, изучения состава и строения веществ.

Русский

Raman spectroscopy

Raman spectroscopy

English

Raman sochilishi

Раман сочилиши

Yorug‘likning gazlarda, suyuqliklarda va kristallarda, chastotasi sezilarli o‘zgarishi ostida kechadigan sochilishi. Yorug‘likning Reley sochilishidan farqli ravishda, yorug‘likning Raman sochilishida sochilgan nurlanish spektrida, birlam-chi (qo‘zg‘atuvchi) yorug‘lik spektrida bo‘lmagan spektral liniyalar paydo bo‘ladi. Paydo bo‘lgan liniyalarning soni va joylashishi moddaning molekulyar tuzilishi bilan belgilanadi. Yorug‘likning kоmbinatsion sochilishi 1928-yilda G.S.Landsberg va L.I.Mandelshtam tomonidan, kristallarda yorug‘likning sochilishini tadqiq qilishda va bir vaqtda Ch.V.Raman va K.S.Krishnan tomonidan suyuqliklarda yorug‘-likning sochilishini tadqiq qilishda ochilgan. 1930-yilda Ch.V.Raman yorug‘likning sochilishi bo‘yicha ishlar yuzasidan va uning nomi bilan atalgan effekt ochilishi yuzasidan fizika bo‘yi-cha Nobel mukofotini oldi.

 

Ёруғликнинг газларда, суюқликларда ва кристалларда, частотаси сезиларли ўзгариши остида кечадиган сочилиши. Ёруғликнинг Рэлей сочилишидан фарқли равишда, ёруғликнинг Раман сочилишида сочилган нурланиш спектрида, бирламчи (қўзғатувчи) ёруғлик спектрида бўлмаган спектрал линиялар пайдо бўлади. Пайдо бўлган линияларнинг сони ва жойлашиши модданинг молекуляр тузилиши билан белгиланади. Ёруғликнинг комбинацион сочилиши 1928 йилда Г.С.Ландсберг ва Л.И.Мандельштам томонидан, кристалларда ёруғликнинг сочилишини тадқиқ қилишда ва бир вақтда Ч.В.Раман ва К.С.Кришнан томо-нидан суюқликларда ёруғликнинг сочилишини тадқиқ қилишда очилган. 1930 йилда Ч.В.Раман ёруғликнинг сочилиши бўйича ишлар юзасидан ва унинг номи билан аталган эффект очилиши юзасидан физика бўйича Нобель мукофотини олди.

O'zbek

Рамановское рассеяние

Рассеяние света в газах, жидкостях и кристаллах, сопровождающееся заметным изменением его частоты. В отличие от рэлеевского рассеяния света, в случае рамановского рассеяния света в спектре рассеянного излучения появляются спектральные линии, которых нет в спектре первичного (возбуждающего) света. Число и расположение появившихся линий определяется молекулярным строением вещества. Комбинационное рас-сеяние света было открыто Г.С.Ландсбергом и Л.И.Мандельштамом в 1928 г. при исследовании рассеяния света в кристаллах и одновременно Ч.В.Раманом и К.С.Кришнаном при исследовании рассеяния света в жидкостях. В 1930 г. Ч.В.Раман получил Нобелевскую премию по физике за работы по рассеянию света и за открытие эффекта, названного его именем.

Русский

Raman scattering

Raman scattering

English