molekula

молекула

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Moddaning, ikki yoki undan ko‘p atomdan tashkil topgan,  mustaqil mavjud bo‘la oladigan qismi.

 

Модданинг, икки  ёки ундан кўп атомдан ташкил топган, мустақил мавжуд бўла оладиган қисми.

molekulalararo

молекулалараро

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulalar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni ifodalash uchun ishlatiladigan atama.

 

Молекулалар ўртасидаги ўзаро таъсирни ифодалаш учун ишлатиладиган атама.

molekulyar «hisoblar»

молекуляр «ҳисоблар»

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Siklodekstrinlar mokilari va yo‘naltiruvchilar – polioksietilenlardan iborat rotoksanlar. Siklik molekulalarning (mokilar-«danakchalarning») zanjir bo‘ylab siljishi atom-kuch mikroskopning uchi yordamida amalga oshiriladi.

 

Циклодекстринлар мокилари ва йўналтирувчилар – полиоксиэтиленлардан иборат ротоксанлар. Циклик молекулаларнинг (мокилар-«данакчаларнинг») занжир бўйлаб силжиши атом-куч микроскопнинг учи ёрдамида амалга оширилади.

molekulyar «poуezd»

молекуляр «поезд»

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

4 ta gidroxinon «stansiyani» ichiga olgan
makrotsiklik poliefir zanjir-«relslarga» o‘tkazil-gan siklofan makroha-«poyezddan» iborat katenan.

 

4 та гидрохинон «станцияни» ичига олган макроциклик полиэфир занжир-«рельсларга» ўтказилган циклофан макроҳалқа-«поезддан» иборат катенан.

molekulyar рН boshqariladigan «moki»

молекуляр рН бошқариладиган «моки»

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Chiziqli molekulyar zanjir bo‘ylab siklik mole-kulani qaytalanma-ilgarilanma ko‘chirishning рН-(va/yoki elektrokimyoviy) o‘zgartiriladigan jarayoni. Odatda, rotaksan molekulalaridan foydalaniladi.

 

Чизиқли молекуляр занжир бўйлаб циклик молекулани қайталанма-илгариланма кўчиришнинг рН-(ва/ёки электрокимёвий) ўзгартириладиган жараёни. Одатда, ротаксан молекулаларидан фойдаланилади.

molekulyar aniqlash

молекуляр аниқлаш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulalarning birlashtirilishi qat’iy ma’lum bir usul bilan amalga oshiriladigan, birmuncha yirik strukturalar tuziladigan molekulalarning o‘zaro ta’sir jarayoniga tegishli atama. Ma’lum bir substrat va uning retseptorini supermolekula hosil qilish bilan selektiv bog‘lash molekulyar aniqlash jarayoni natijasida yuz beradi. Retseptor bog‘lash markazlaridan tashqari reaksion qobiliyatli funksional guruhlarni ichiga olsa, supermolekulyar katalizator sifatida u bilan bog‘-langan substratning kimyoviy o‘zgarishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Lipofil, membranalar eriydigan retseptor aniqlangan, bog‘langan substrat ko‘chirilishi, tashilishini amalga oshirib, ko‘chiruvchi rolini bajaradi.

 

Молекулаларнинг бирлаштирилиши қатъий маълум бир усул билан амалга ошириладиган, бирмунча йирик структуралар тузиладиган молекулаларнинг ўзаро таъсир жараёнига тегишли атама. Маълум бир субстрат ва унинг рецепторини супермолекула ҳосил қи-лиш билан селектив боғлаш молекуляр аниқ-лаш жараёни натижасида юз беради. Рецептор боғлаш марказларидан ташқари реакцион қобилиятли функционал гуруҳларни ичига олса, супермолекуляр катализатор сифатида у билан боғланган субстратнинг кимёвий ўзгаришига таъсир кўрсатиши мумкин. Липофиль, мембраналар эрийдиган рецептор аниқланган, боғланган субстрат кўчирилиши, ташилишини амалга ошириб, кўчирувчи ролини бажаради.

molekulyar assembler

молекуляр ассемблер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Birmuncha sodda kimyoviy qurilish bloklaridan amalda har qanday molekulyar struktura yoki asbob yig‘ish uchun dasturlashtirilgan moleku-lyar qurilma.

 

Бирмунча содда кимёвий қурилиш блокларидан амалда ҳар қандай молекуляр структура ёки асбоб йиғиш учун дастурлашти-рилган молекуляр қурилма.

molekulyar diagnostika

молекуляр диагностика

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulyar-biologik metodlar bilan, u yoki bu kasallik uchun javob beradigan patogen mikro-organizmni, spetsifik modda yoki o‘zgartirilgan nukleotid ketma-ketlikni aniqlash.

 

Молекуляр-биологик методлар билан, у ёки бу касаллик учун жавоб берадиган патоген микроорганизмни, специфик модда ёки ўзгартирилган нуклеотид кетма-кетликни аниқлаш.

molekulyar dvigatellar (motorlar)

молекуляр двигателлар (моторлар)

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Energiya qo‘shilganda aylanishni amalga oshiradigan nanoo‘lchamlardagi mashinalar. An’ana-ga ko‘ra, «molekulyar dvigatel» atamasi, so‘z organik oqsil birikmalari to‘g‘risida borganda qo‘llaniladi, biroq, hozirgi vaqtda noorganik molekulyar dvigatellarni belgilashda ham qo‘lla-nilmoqda va umumlashtiruvchi tushuncha sifatida foydalanilmoqda. Molekulyar motorlarni yaratish mumkinligi dastlab Richard Feynmann tomonidan 1959-yilda aytib o‘tilgan.

 

Энергия қўшилганда айланишни амалга оширадиган наноўлчамлардаги машиналар. Анъанага кўра, «молекуляр двигатель» атамаси, сўз органик оқсил бирикмалари тўғрисида борганда қўлланилади, бироқ, ҳозирги вақтда ноорганик молекуляр двигателларни белгилашда ҳам қўлланилмоқда ва умумлаштирувчи тушунча сифатида фойдаланилмоқда. Молекуляр моторларни яратиш мумкинлиги дастлаб Ричард Фейнманн томонидан 1959 йилда айтиб ўтилган.

molekulyar izlar bo‘lgan polimerlar

молекуляр излар бўлган полимерлар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulyar imprinting usuli bilan olinadigan materiallarning yangi turkumi. Molekulyar izlar bo‘lgan polimerlarni olish usulining mohiyati, shablon birikma va monomerlar (oligomerlar, polimerlar) ning funksional guruhlari o‘rtasida molekulalararo kompleksni hosil qilishda, shablon birikmani chiqarib tashlash va molekulyar choklar hisobiga polimerning uch o‘lchamli strukturasini hosil qilish yo‘li bilan olingan strukturani mustahkamlashdan iborat. Hosil bo‘lgan molekulyar izlar shakli, o‘lchami, zaryadlar o‘rtasidagi masofa bo‘yicha shablon birikma molekulasiga o‘xshash (komplementar) va molekulani ko‘plab boshqa molekulalar ichida takroran bog‘lash (tanish)ga qodir.

 

Молекуляр импpинтинг усули билан олинадиган материалларнинг янги туркуми. Молекуляр излар бўлган полимерларни олиш усулининг моҳияти, шаблон бирикма ва моно-мерлар (олигомерлар, полимерлар) нинг функционал гуруҳлари ўртасида молекула-лараро комплексни ҳосил қилишда, шаблон бирикмани чиқариб ташлаш ва молекуляр чоклар ҳисобига полимернинг уч ўлчамли структурасини ҳосил қилиш йўли билан олинган структурани мустаҳкамлашдан иборат. Ҳосил бўлган молекуляр излар шакли, ўлчами, зарядлар ўртасидаги масофа бўйича шаблон бирикма молекуласига ўхшаш (комплементар) ва молекулани кўплаб бошқа молекулалар ичида такроран боғлаш (таниш)га қодир.

molekulyar kompyuter

молекуляр компьютер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulalarning (asosan, biologic molekulalarning) hisoblash imkoniyatlaridan foydalaniladi-gan hisoblash tizimi. Molekulyar kompyuterlar-da hisoblashlar fazoda atomlarning joylashishi o‘zgarishiga asoslangan.

 

Молекулаларнинг (асосан, биологик молеку-лаларнинг) ҳисоблаш имкониятларидан фойдаланиладиган ҳисоблаш тизими. Молекуляр компьютерларда ҳисоблашлар фазода атомларнинг жойлашиши ўзгаришига асосланган

molekulyar mashinalar

молекуляр машиналар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Nanometr masshtabdagi komponentlardan va muayyan molekulyar strukturadan foydalanib, foydali ish bajaradigan mexanik qurilmalar; sun’iy yaratilgan nanomashinalar va biologik tizimlarda uchraydigan tabiiy qurilmalarni o‘z ichiga oladi.

 

Нанометр масштабдаги компонентлардан ва муайян молекуляр структурадан фойдаланиб, фойдали иш бажарадиган механик қурилмалар; сунъий яратилган наномашиналар ва биологик тизимларда учрайдиган табиий қурилмаларни ўз ичига олади.

molekulyar mexanika

молекуляр механика

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulyar modellashdagi yondashuvlardan biri, klassik mexanikadan modelning fizik asoslarini tavsiflash uchun foydalanadi. Atomlar tegishli zaryadlarga ega nuqtaviy massalar bilan ko‘rsatiladi. Yonma-yon atomlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir, elastik o‘zaro ta’sirni (kimyoviy bog‘lanishlarga mos keladigan) va Lennard-Jons potensiali bilan tavsiflanadigan Van-der-Vaals kuchlarini ichiga oladi. Elektrostatik o‘zaro ta’sir Kulon qonuni bo‘yicha hisoblanadi. Atomlarga fazoda dekart koordinatasi yoki ichki koor-dinatlar beriladi; dinamik hisoblashlarda atomlarga, shuningdek, temperaturaga mos keladigan tezliklar ham berilishi mumkin. Umumlashtiruvchi matematik ifoda potensial funksiya sifatida ma’lum va tizimning ichki energiyasiga – potensial va kinetik energiyalar yig‘indisiga teng bo‘lgan termodinamik kattalikka mos keladi.

molekulyar modellash

молекуляр моделлаш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulalarning o‘zini tutishini modellash yoki tasvirlashning nazariy yondashuvlariga va hisob-lash usullariga taalluqli bo‘lgan metodlar. Bu metodlardan kompyuter kimyosida, hisoblash biologiyasida va turli o‘lchamlardagi molekulyar tizimlarni o‘rganish uchun mo‘ljallagan materiallar to‘g‘risidagi fanda foydalaniladi. Moleku-lyar modellash metodlarining umumiy xusu-siyati molekulyar tizimlarni tavsiflashning atomistik darajasi hisoblanadi – atomlar yoki atomlarning kichik guruhlari eng kichik zarralar hisoblanadi. Molekulyar modellashning elek-tronlar ham ochiq hisobga olinadigan kvant kimyosidan farqi ana shunda. Shunday qilib, tizimlarni tavsiflashdagi murakkablikning kamligi, molekulyar modellashning ustun tomonidir, bu hisoblashlarda katta miqdordagi zarralarni qarab chiqish imkonini beradi.

 

Молекулаларнинг ўзини тутишини моделлаш ёки тасвирлашнинг назарий ёндашувларига ва ҳисоблаш усулларига тааллуқли бўлган методлар. Бу методлардан компьютер кимё-сида, ҳисоблаш биологиясида ва турли ўл-чамлардаги молекуляр тизимларни ўрганиш учун мўлжаллаган материаллар тўғрисидаги фанда фойдаланилади. Молекуляр моделлаш методларининг умумий хусусияти молекуляр тизимларни тавсифлашнинг атомистик дара-жаси ҳисобланади – атомлар ёки атомлар-нинг кичик гуруҳлари энг кичик зарралар ҳисобланади. Молекуляр моделлашнинг электронлар ҳам очиқ ҳисобга олинадиган квант кимёсидан фарқи ана шунда. Шундай қилиб, тизимларни тавсифлашдаги мураккаб-ликнинг камлиги, молекуляр моделлашнинг устун томонидир, бу ҳисоблашларда катта миқдордаги зарраларни қараб чиқиш имко-нини беради.

molekulyar nanofan

молекуляр нанофан

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Yangi tarmoqlararo fan sohasi, nanomasshtabda strukturalar va tizimlar shakllantirishning texnik yo‘llari va o‘rganish bilan molekulyar/biomole-kulyar tizimlar tadqiq qilinishini biriktiradi. Bunday tadqiqotlar qo‘llanishining asosiy sohalari 1) biomolekulalar va hujayra tizimlaridan nanomasshtabda nanoelektr sxemalar va boshqa strukturalarni yig‘ish uchun foydalanish hamda  2) komplementar shakli molekulyar qo‘shilishini va kimyoviy moddalar ajralishini ta’minlaydigan nanobo‘shliqlar bo‘lgan ko‘p qatlamli struktura-lardan foydalanish kabi imkoniyatlarni ichiga oladi.

 

Янги тармоқлараро фан соҳаси, наномасштабда структуралар ва тизимлар шаклланти-ришнинг техник йўллари ва ўрганиш билан молекуляр/биомолекуляр тизимлар тадқиқ қилинишини бириктиради. Бундай тадқиқот-лар қўлланишининг асосий соҳалари 1) био-молекулалар ва ҳужайра тизимларидан нано-масштабда наноэлектр схемалар ва бошқа структураларни йиғиш учун фойдаланиш ҳамда 2) комплементар шакли молекуляр қўшилишини ва кимёвий моддалар ажралишини таъминлайдиган нанобўшлиқлар бўлган кўп қатламли структуралардан фойдаланиш каби имкониятларни ичига олади.

molekulyar nanotexnologiya

молекуляр нанотехнология

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Juda bo‘lmaganda bir o‘lchovda o‘lchamlari
100 nm dan kichik bo‘lgan komponentlarni o‘z ichiga oladigan obyektlarni nazorat qilinadigan tarzda yaratish va takomillashtirish imkoniyatini ta’minlaydigan metodlar va usullar jami. Nati-jada obyektlar katta miqyosdagi, to‘laqonli ishlaydigan tizimlarga qo‘shilish imkonini beradigan, yangi muhim sifatlarga ega bo‘ladi. Birmuncha kengroq ma’noda – bunday obyektlarni diagnostika qilish, tavsiflash, tadqiq qilish metodlari.

 

Жуда бўлмаганда бир ўлчовда ўлчамлари 100 nm дан кичик бўлган компонентларни ўз ичига оладиган объектларни назорат қилинадиган тарзда яратиш ва такомиллаштириш имкониятини таъминлайдиган методлар ва усуллар жами. Натижада объектлар катта миқёсдаги, тўлақонли ишлайдиган тизимларга қўшилиш имконини берадиган, янги муҳим сифатларга эга бўлади. Бирмунча кенгроқ маънода – бундай объектларни диагностика қилиш, тавсифлаш, тадқиқ қилиш методлари.

molekulyar o‘zini o‘zi yig‘ish

молекуляр ўзини ўзи йиғиш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Intermediatlarning konformatsion xarakteristikalari va reaksiyaning stereokimyoviy parametrlari bilan nazorat qilinadigan muayyan kimyoviy protseduraning bir qismi sifatida kovalent bog‘lanishlar hosil qilish bilan molekulalarni birlashtirish jarayoni.

 

Интермедиатларнинг конформацион характе-ристикалари ва реакциянинг стереокимёвий параметрлари билан назорат қилинадиган муайян кимёвий процедуранинг бир қисми сифатида ковалент боғланишлар ҳосил қи-лиш билан молекулаларни бирлаштириш жараёни.

molekulyar propeller

молекуляр пропеллер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

O‘zining, makroskopik vintlarga o‘xshash o‘ziga xos shakli tufayli aylanma harakat qila oladigan molekula ko‘rinishidagi nanoo‘lchamli qurilma. Molekulyar propellerlar atrofida aylanma harakat yuz beradigan markaziy valga ulangan molekulyar ko‘lamdagi bir nechta parrakka ega. Ular, uglerod nanotrubkalar asosida yassi aromatik molekulalarda yuzaga keladigan molekulyar lezviyalarni o‘zida ifodalaydi. Molekulyar-dinamik modelash, bu propellerlar suyuqlikni olib quyish uchun samarali nasoslar sifatida xizmat qila olishini ko‘rsatdi. Ularning to‘ldirish samaradorligi molekulyar parraklarning va suyuqlikning kimyoviy tarkibiga bog‘liq.

 

Ўзининг, макроскопик винтларга ўхшаш ўзига хос шакли туфайли айланма ҳаракат қила оладиган молекула кўринишидаги наноўлчамли қурилма. Молекуляр пропеллерлар атрофида  айланма ҳаракат юз берадиган марказий валга уланган молекуляр кўламдаги бир нечта парракка эга. Улар, углерод нанотрубкалар асосида ясси ароматик молекулаларда юзага келадиган молекуляр лезвияларни ўзида ифодалайди. Молекуляр-динамик моделаш, бу пропеллерлар суюқликни олиб қуйиш учун самарали насослар сифатида  хизмат қила олишини кўрсатди. Уларнинг тўлдириш самарадорлиги молекуляр парракларнинг ва суюқликнинг кимёвий таркибига боғлиқ.

molekulyar qatlamlarga bo‘linadigan epitaksiya

молекуляр қатламларга бўлинадиган эпитаксия

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Yuqori kristallografik mukammallik bilan, murakkab tartibdagi yarimo‘tkazgichli materiallarning kristall qatlamlarini  olish usuli.

 

Юқори кристаллографик мукаммаллик билан, мураккаб тартибдаги яримўтказгичли материалларнинг кристалл қатламларини  олиш усули.

molekulyar qatlamlash metodi

молекуляр қатламлаш методи

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Fazo hamda vaqtda ajratish bilan sirt kimyoviy reaksiyalarni tashkil qilishda ifodalanadigan metod.

 

Фазо ҳамда вақтда ажратиш билан сирт кимёвий реакцияларни ташкил қилишда ифодаланадиган метод.

Показаны 7061-7080 из 34034