nanoindentirlash

наноиндентирлаш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Materiallarni indentirlash (namuna sirtiga max-sus asbob-indentorni bosish) yo‘li bilan sinash, material nanohajmlariga (yupqa plyonkalar va qoplamalar, mikro- va nanostrukturalar) nisbatan qo‘llaniladi.

 

Материалларни индентирлаш (намуна сиртига махсус асбоб-инденторни босиш) йўли билан синаш, материал наноҳажмларига (юпқа плёнкалар ва қопламалар, микро- ва нано-структуралар) нисбатан қўлланилади.

nanoindustriya

наноиндустрия

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Sanoatning, nanomateriallar, nanostrukturalar, nanoqurilmalar va nanotexnologiyalarning qo‘l-lanilishi ularning ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini belgilaydigan boshqa xil mahsulotlar ishlab chiqarish bilan band bo‘lgan sohasi.

 

Саноатнинг, наноматериаллар, наноструктуралар, наноқурилмалар ва нанотехнологияларнинг қўлланилиши уларнинг эксплуатацион кўрсаткичларини белгилайдиган бошқа хил маҳсулотлар ишлаб чиқариш билан банд бўлган соҳаси.

nanoindustry

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

nanoindustry

nanoinfluence

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

nanoinfluence

nanoinjeneriya

наноинженерия

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Nanoo‘lchamli obyektlarni va nanotexnologiya metodlari bilan yaratiladigan, o‘nlab yoki nano-metr birlik o‘lcham qatorlari bilan tavsiflana-digan obyektlarni ishlab chiqish. «Nanoinjene-riya» atamasi turli maqsadlardagi obyektlarni loyihalash, tayyorlash va qo‘llanilish metodlarining ancha umumiy va spetsifik bo‘lishi munosabati bilan tobora keng tarqalmoqda.

 

Наноўлчамли объектларни ва нанотехнология методлари билан яратиладиган, ўнлаб ёки нанометр бирлик ўлчам қаторлари билан тавсифланадиган объектларни ишлаб чиқиш. «Наноинженерия» атамаси турли мақсадлар-даги объектларни лойиҳалаш, тайёрлаш ва қўлланилиш методларининг анча умумий ва специфик бўлиши муносабати билан тобора кенг тарқалмоқда.

nanoishlab chiqarish

наноишлаб чиқариш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

uvchilardan – assemblerlar, tayyor molekulalar va/yoki molekulyar «bilding-bloklardan» foydalanib mahsulotlar (buyumlar) ishlab chiqa-rish. Nanoishlab chiqarish usullarini ikki kategoriyaga bo‘lish mumkin: pasayib boruvchi («yuqoridan pastga») usullar, ulardan foydalanilganda, molekulalar yoki birmuncha yirik molekulyar birikmalar mavjud sirtdan chiqarib yuboriladi, yuqoriga ko‘tarilib boruvchi («pastdan yuqoriga») usullar, bu usullardan foydalanilganda, atomlar yoki molekulalar nanostrukturalarga yig‘iladi.

 

Йиғувчилардан – ассемблерлар, тайёр молекулалар ва/ёки молекуляр «билдинг-блоклардан» фойдаланиб маҳсулотлар (буюмлар) ишлаб чиқариш. Наноишлаб чиқариш усулларини икки категорияга бўлиш мумкин: пасайиб борувчи («юқоридан пастга») усуллар, улардан фойдаланилганда, молекулалар ёки бирмунча йирик молекуляр бирикмалар мавжуд сиртдан чиқариб юборилади, юқорига кўтарилиб борувчи («пастдан юқорига») усуллар, бу усуллардан фойдаланилганда, атомлар ёки молекулалар наноструктураларга йиғилади.

nanojgutlar

наножгутлар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Bir-biri bilan biriktirilgan va bog‘langan nanotrubkalar.

 

Бир-бири билан бириктирилган ва боғланган нанотрубкалар.

nanokataliz

нанокатализ

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Reaksion nanomarkazlar morfologiyasi, kimyoviy tarkibi, o‘lchamliligi, miqdorini o‘zgartirish yo‘li bilan kimyoviy reaksiyalarni boshqarish.

 

Реакцион наномарказлар морфологияси, кимёвий таркиби, ўлчамлилиги, миқдорини ўзгартириш йўли билан кимёвий реакцияларни бошқариш.

nanokimyo

нанокимё

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Kimyoning, nanoobyektlarning kimyoviy xossa-larini, fizik-kimyoviy va termodinamik xarakte-ristikalarini, kimyoviy analiz, sintez qilish me-todlarini o‘rganadigan sohasi.

Кимёнинг, нанообъектларнинг кимёвий хос-саларини, физик-кимёвий ва термодинамик характеристикаларини, кимёвий анализ, синтез қилиш методларини ўрганадиган соҳаси.

nanoklapan

наноклапан

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Suyuqlik eng kichik hajmlari sarfini aniq o‘lchay oladigan qurilma. Sarflanishni aniq nazorat qilish, yaxshilab silliqlangan konsol plastinka-ning og‘ishi hisobiga amalga oshiriladi. O‘tish teshigining o‘lchami subnanometr darajada bo‘lishi mumkin, shuni aytish kerakki, oqimni boshqarishning erishiladigan darajasi silliqlangan plastinkalarning tekis bo‘lmasligi bilan chegaralangan. Shunday qilib, nanoklapan − bu, sirtga o‘ta aniq ishlov berish effekti hisobiga ishlaydi-gan mexanizmdir. Bunday klapanlar nano-, me-zo- yoki mikrodarajada tayyorlanishi mumkin.

 

Суюқлик энг кичик ҳажмлари сарфини аниқ ўлчай оладиган қурилма. Сарфланишни аниқ назорат қилиш, яхшилаб силлиқланган кон-соль пластинканинг оғиши ҳисобига амалга оширилади. Ўтиш тешигининг ўлчами субна-нометр даражада бўлиши мумкин, шуни ай-тиш керакки, оқимни бошқаришнинг эришиладиган даражаси силлиқланган пластинкаларнинг текис бўлмаслиги билан чегараланган. Шундай қилиб, наноклапан − бу, сиртга ўта аниқ ишлов бериш эффекти ҳисобига иш-лайдиган механизмдир. Бундай клапанлар нано-, мезо- ёки микродаражада тайёрланиши мумкин.

nanoklaster

нанокластер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Muayyan xossalarga ega bo‘lgan mustaqil birlik sifatida qarab chiqiladigan, o‘nlab, yuz yoki minglab atomlardan tashkil topgan zarra. Klas-terlarning xossalari o‘xshash tarkibdagi materiallar makroskopik hajmlar xossalaridan tubdan farq qiladi. Yirik qurilish bloklari sifatida nano-klasterlardan oldindan belgilangan xossalarga ega bo‘lgan yangi materiallar tuzish va ulardan katalitik reaksiyalarda gazli aralashmalarni ajra-tish, gazlarni saqlash uchun foydalanishi mumkin. O‘tish metallari atomlaridan, lantanoidlar-dan, aktinoidlardan iborat magnit klasterlar katta qiziqish uyg‘otadi. Bunday klasterlar xususiy magnit momentiga ega, bu tashqi magnit may-don ta’sirida ularning xossalarini boshqarish imkonini beradi.

 

Муайян xоссаларга эга бўлган мустақил бирлик сифатида қараб чиқиладиган, ўнлаб, юз ёки минглаб атомлардан ташкил топган зарра. Кластерларнинг хоссалари ўхшаш таркибдаги материаллар макроскопик ҳажмлар хоссаларидан тубдан фарқ қилади. Йирик қурилиш блоклари сифатида нанокластерлардан олдиндан белгиланган хоссаларга эга бўлган янги материаллар тузиш ва улардан каталитик реакцияларда газли аралашмаларни ажратиш, газларни сақлаш учун фойдаланиши мумкин. Ўтиш металлари атомларидан, лантаноидлардан, актиноидлардан иборат магнит кластерлар катта қизиқиш уйғотади. Бундай кластерлар хусусий магнит моментига эга, бу ташқи магнит майдон таъсирида уларнинг хоссаларини бошқариш имконини беради.

nanoko‘chirish

нанокўчириш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Obyektni 1 nm dan 100 nm gacha bo‘lgan masofaga ko‘chirish.

 

Объектни 1 nm дан 100 nm гача бўлган масофага кўчириш

nanokompyuter

нанокомпьютер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Bir necha nanometr logik elementlar o‘lcham-lariga ega bo‘lgan, elektron (mexanik, biokim-yoviy, kvant) texnologiyalar asosidagi hisoblash qurilmasi. Nanotexnologiyalar asosida ishlab chiqiladigan kompyuterning o‘zi ham mikroskopik o‘lchamlariga ega.

 

Бир неча нанометр логик элементлар ўлчамларига эга бўлган, электрон (механик, биокимёвий, квант) технологиялар асосидаги ҳисоблаш қурилмаси. Нанотехнологиялар асосида ишлаб чиқиладиган компьютернинг ўзи ҳам микроскопик ўлчамларига эга

nanokonteynerlar

наноконтейнерлар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Atomlar yoki molekulalarni ichiga oladigan, ularni kerakli nuqtaga уetkazadigan, ma’lum vaqtgacha saqlaydigan yoki chiqaradigan bo‘shliqli nanozarra. Bunday konteynerlar sifatida mitsellalardan, vezikula (liposoma)lardan, gidroksiapatitdan qilingan kapsulalardan foydalaniladi.

 

Атомлар ёки молекулаларни ичига оладиган, уларни керакли нуқтага етказадиган, маълум вақтгача сақлайдиган ёки чиқарадиган бўш-лиқли нанозарра. Бундай контейнерлар сифатида мицеллалардан, везикула (липосома) лардан, гидроксиапатитдан қилинган капсулалардан фойдаланилади.

nanokonuslar

наноконуслар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Yassi bo‘lmagan grafit strukturalar. Ikki o‘lchamli grafen listlardagi disklinatsiya nuqson-larining ta’sir qilishi natijasida hosil bo‘ladigan beshinchi tartib simmetriyasiga ega bo‘lgan uglerodli strukturalar. Ayrim strukturalardan va nanotrubkalardan qilingan konuslar ko‘rinishida kuzatiladi.

 

Ясси бўлмаган графит структуралар. Икки ўлчамли графен листлардаги дисклинация нуқсонларининг таъсир қилиши натижасида ҳосил бўладиган бешинчи тартиб симметриясига эга бўлган углеродли структуралар. Айрим структуралардан ва нанотрубкалардан қилинган конуслар кўринишида кузатилади.

nanokovak

наноковак

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Нанопора

nanokovaklar

наноковаклар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Diametri 1 nm dan iborat teshiklar bo‘lgan mate-riallar. Biomolekula maxsus kremniy membra-nadagi yupqa kovak orqali o‘ta borgan sari, DNK nukleotidlari ketma-ketligini yoza oladigan qurilma ishlab chiqilgan. Nanokovakning dia-metri qancha kichik bo‘lsa, unga molekulaning holatini shuncha aniq boshqarish mumkin. Bu maqsad uchun kremniy-nitrid membrana tayyor-langan, unda tadqiqotchilar elektron-nurli usul bilan diametri 1-3 nm ga yaqin bo‘lgan nano-kovak teshdilar. DNK diametri 2,5 nm bo‘lgan nanokovakdan o‘tishi ko‘rsatilgan: elektr may-don molekulani siqadi va uni tor tirqish orqali cho‘zadi.

 

Диаметри 1 nm дан иборат тешиклар бўлган материаллар. Биомолекула махсус кремний мембранадаги юпқа ковак орқали ўта борган сари, ДНК нуклеотидлари кетма-кетлигини ёза оладиган қурилма ишлаб чиқилган. Наноковакнинг диаметри қанча кичик бўлса, унда молекуланинг ҳолатини шунча аниқ бошқа-риш мумкин. Бу мақсад учун кремний-нитрид мембрана тайёрланган, унда тадқиқот-чилар электроннурли усул билан диаметри 1-3 nm га яқин бўлган наноковак тешдилар. ДНК диаметри 2,5 nm бўлган наноковакдан ўтиши кўрсатилган: электр майдон молекула-ни сиқади ва уни тoр тирқиш орқали чўзади.

nanokovakli sensor

наноковакли сенсор

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Nanokovaklari bo‘lgan sensor, uning yordamida biomolekulalarni, noorganik ionlarni va boshqa obyektlarni aniqlash, tanish mumkin.

 

Наноковаклари бўлган сенсор, унинг ёрдамида биомолекулаларни, ноорганик ионларни ва бошқа объектларни аниқлаш, таниш мумкин.

nanokristall material

нанокристалл материал

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

lchami 100 nm dan katta bo‘lmagan kristallitlardan iborat kompakt material.

 

Ўлчами 100 nm дан катта бўлмаган кристаллитлардан иборат компакт материал.

nanokristallar

нанокристаллар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Tartiblashtirilgan strukturaga va oddiy kristallar uchun xos bo‘lgan aniq ifodalangan qirraga ega nanozarra. Nanokristall yuzdan to bir necha o‘nlab minggacha atomni ichiga olishi mumkin. Nanokristallarning ko‘plab asosiy xossalari ma’lum darajada ularning o‘lchamiga bog‘liq. O‘lchamlarni turlash yo‘li bilan xossalarni tartibga solishning soddaligi, nanokristallarni yangi sun’iy optik, elektrotexnik va boshqa materiallar yaratish uchun istiqbolli elementlar sifatida qarab chiqish imkonini beradi.

 

Тартиблаштирилган структурага ва оддий кристаллар учун хос бўлган аниқ ифодаланган қиррага эга нанозарра. Нанокристалл юздан то бир неча ўнлаб минггача атомни ичига олиши мумкин. Нанокристалларнинг кўплаб асосий хоссалари маълум даражада уларнинг ўлчамига боғлиқ. Ўлчамларни турлаш йўли билан хоссаларни тартибга солишнинг соддалиги, нанокристалларни янги сунъий оптик, электротехник ва бошқа материаллар яратиш учун истиқболли элементлар сифатида қараб чиқиш имконини беради.

Показаны 7261-7280 из 34034