molekulyar diagnostika

молекуляр диагностика

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulyar-biologik metodlar bilan, u yoki bu kasallik uchun javob beradigan patogen mikro-organizmni, spetsifik modda yoki o‘zgartirilgan nukleotid ketma-ketlikni aniqlash.

molekulyar dvigatellar (motorlar)

молекуляр двигателлар (моторлар)

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Energiya qo‘shilganda aylanishni amalga oshiradigan nanoo‘lchamlardagi mashinalar. An’ana-ga ko‘ra, «molekulyar dvigatel» atamasi, so‘z organik oqsil birikmalari to‘g‘risida borganda qo‘llaniladi, biroq, hozirgi vaqtda noorganik molekulyar dvigatellarni belgilashda ham qo‘lla-nilmoqda va umumlashtiruvchi tushuncha sifatida foydalanilmoqda. Molekulyar motorlarni yaratish mumkinligi dastlab Richard Feynmann tomonidan 1959-yilda aytib o‘tilgan.

molekulyar izlar bo‘lgan polimerlar

молекуляр излар бўлган полимерлар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulyar imprinting usuli bilan olinadigan materiallarning yangi turkumi. Molekulyar izlar bo‘lgan polimerlarni olish usulining mohiyati, shablon birikma va monomerlar (oligomerlar, polimerlar) ning funksional guruhlari o‘rtasida molekulalararo kompleksni hosil qilishda, shablon birikmani chiqarib tashlash va molekulyar choklar hisobiga polimerning uch o‘lchamli strukturasini hosil qilish yo‘li bilan olingan strukturani mustahkamlashdan iborat. Hosil bo‘lgan molekulyar izlar shakli, o‘lchami, zaryadlar o‘rtasidagi masofa bo‘yicha shablon birikma molekulasiga o‘xshash (komplementar) va molekulani ko‘plab boshqa molekulalar ichida takroran bog‘lash (tanish)ga qodir.

molekulyar kompyuter

молекуляр компьютер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulalarning (asosan, biologic molekulalarning) hisoblash imkoniyatlaridan foydalaniladi-gan hisoblash tizimi. Molekulyar kompyuterlar-da hisoblashlar fazoda atomlarning joylashishi o‘zgarishiga asoslangan.

molekulyar mashinalar

молекуляр машиналар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Nanometr masshtabdagi komponentlardan va muayyan molekulyar strukturadan foydalanib, foydali ish bajaradigan mexanik qurilmalar; sun’iy yaratilgan nanomashinalar va biologik tizimlarda uchraydigan tabiiy qurilmalarni o‘z ichiga oladi.

molekulyar mexanika

молекуляр механика

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulyar modellashdagi yondashuvlardan biri, klassik mexanikadan modelning fizik asoslarini tavsiflash uchun foydalanadi. Atomlar tegishli zaryadlarga ega nuqtaviy massalar bilan ko‘rsatiladi. Yonma-yon atomlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir, elastik o‘zaro ta’sirni (kimyoviy bog‘lanishlarga mos keladigan) va Lennard-Jons potensiali bilan tavsiflanadigan Van-der-Vaals kuchlarini ichiga oladi. Elektrostatik o‘zaro ta’sir Kulon qonuni bo‘yicha hisoblanadi. Atomlarga fazoda dekart koordinatasi yoki ichki koor-dinatlar beriladi; dinamik hisoblashlarda atomlarga, shuningdek, temperaturaga mos keladigan tezliklar ham berilishi mumkin. Umumlashtiruvchi matematik ifoda potensial funksiya sifatida ma’lum va tizimning ichki energiyasiga – potensial va kinetik energiyalar yig‘indisiga teng bo‘lgan termodinamik kattalikka mos keladi.

molekulyar modellash

молекуляр моделлаш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Molekulalarning o‘zini tutishini modellash yoki tasvirlashning nazariy yondashuvlariga va hisob-lash usullariga taalluqli bo‘lgan metodlar. Bu metodlardan kompyuter kimyosida, hisoblash biologiyasida va turli o‘lchamlardagi molekulyar tizimlarni o‘rganish uchun mo‘ljallagan materiallar to‘g‘risidagi fanda foydalaniladi. Moleku-lyar modellash metodlarining umumiy xusu-siyati molekulyar tizimlarni tavsiflashning atomistik darajasi hisoblanadi – atomlar yoki atomlarning kichik guruhlari eng kichik zarralar hisoblanadi. Molekulyar modellashning elek-tronlar ham ochiq hisobga olinadigan kvant kimyosidan farqi ana shunda. Shunday qilib, tizimlarni tavsiflashdagi murakkablikning kamligi, molekulyar modellashning ustun tomonidir, bu hisoblashlarda katta miqdordagi zarralarni qarab chiqish imkonini beradi.

molekulyar nanofan

молекуляр нанофан

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Yangi tarmoqlararo fan sohasi, nanomasshtabda strukturalar va tizimlar shakllantirishning texnik yo‘llari va o‘rganish bilan molekulyar/biomole-kulyar tizimlar tadqiq qilinishini biriktiradi. Bunday tadqiqotlar qo‘llanishining asosiy sohalari 1) biomolekulalar va hujayra tizimlaridan nanomasshtabda nanoelektr sxemalar va boshqa strukturalarni yig‘ish uchun foydalanish hamda  2) komplementar shakli molekulyar qo‘shilishini va kimyoviy moddalar ajralishini ta’minlaydigan nanobo‘shliqlar bo‘lgan ko‘p qatlamli struktura-lardan foydalanish kabi imkoniyatlarni ichiga oladi.

molekulyar nanotexnologiya

молекуляр нанотехнология

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Juda bo‘lmaganda bir o‘lchovda o‘lchamlari
100 nm dan kichik bo‘lgan komponentlarni o‘z ichiga oladigan obyektlarni nazorat qilinadigan tarzda yaratish va takomillashtirish imkoniyatini ta’minlaydigan metodlar va usullar jami. Nati-jada obyektlar katta miqyosdagi, to‘laqonli ishlaydigan tizimlarga qo‘shilish imkonini beradigan, yangi muhim sifatlarga ega bo‘ladi. Birmuncha kengroq ma’noda – bunday obyektlarni diagnostika qilish, tavsiflash, tadqiq qilish metodlari.

molekulyar o‘zini o‘zi yig‘ish

молекуляр ўзини ўзи йиғиш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Intermediatlarning konformatsion xarakteristikalari va reaksiyaning stereokimyoviy parametrlari bilan nazorat qilinadigan muayyan kimyoviy protseduraning bir qismi sifatida kovalent bog‘lanishlar hosil qilish bilan molekulalarni birlashtirish jarayoni.

molekulyar propeller

молекуляр пропеллер

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

O‘zining, makroskopik vintlarga o‘xshash o‘ziga xos shakli tufayli aylanma harakat qila oladigan molekula ko‘rinishidagi nanoo‘lchamli qurilma. Molekulyar propellerlar atrofida aylanma harakat yuz beradigan markaziy valga ulangan molekulyar ko‘lamdagi bir nechta parrakka ega. Ular, uglerod nanotrubkalar asosida yassi aromatik molekulalarda yuzaga keladigan molekulyar lezviyalarni o‘zida ifodalaydi. Molekulyar-dinamik modelash, bu propellerlar suyuqlikni olib quyish uchun samarali nasoslar sifatida xizmat qila olishini ko‘rsatdi. Ularning to‘ldirish samaradorligi molekulyar parraklarning va suyuqlikning kimyoviy tarkibiga bog‘liq.

molekulyar qatlamlarga bo‘linadigan epitaksiya

молекуляр қатламларга бўлинадиган эпитаксия

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Yuqori kristallografik mukammallik bilan, murakkab tartibdagi yarimo‘tkazgichli materiallarning kristall qatlamlarini  olish usuli.

molekulyar qatlamlash metodi

молекуляр қатламлаш методи

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Fazo hamda vaqtda ajratish bilan sirt kimyoviy reaksiyalarni tashkil qilishda ifodalanadigan metod.

molekulyar robot texnikasi

молекуляр робот техникаси

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

zini tutishi boshqariladigan (dasturlashtiriladigan) molekulyar strukturalarni yaratish.

molekulyar saralaydigan rotor

молекуляр саралайдиган ротор

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Eritmadan (eritmaga) molekulalarni selektiv bog‘lash (yoki ajratish), immobilizatsiya qilin-gan bu molekulalarni yuqori konsentratsion to‘yintirilgan gradiуentlarga qarshi tashish imko-niyati bo‘lgan nanomexanik qurilmalar turi.

molekulyar sim

молекуляр сим

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Sodda elektron komponent – o‘z uchlari o‘rta-sida elektr zaryad tashuvchilar (elektronlar yoki teshiklar) ko‘chira oladigan kvazibir-o‘lchamli molekula. Molekulyar elektron asbob uchun belgilangan «bilding blok».

molekulyar texnologiya

молекуляр технология

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

molekulyar tibbiyot

молекуляр тиббиёт 

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Gen darajasida irsiy kasalliklarning diagnostikasi, davolash va profilaktikasi bilan shug‘ulla-nadigan fan sohasi. Molekulyar darajada orga-nizmlarning muayyan zararlanishlarini, shuning-dek, biologik tizimlardagi molekulyar nuqsonlarni bartaraf qilishga qaratilgan turli farmatsevtik texnologiyalardan va gen terapiyasi metod-laridan foydalanadi. Organizm uchun xavfsizligi va turli kasalliklarni davolashda, samaradorligi nuqtai nazaridan, yangi molekulalarni o‘rganadi.

molekulyar-nurli epitaksiya

молекуляр-нурли эпитаксия

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Past bosimda materiallarni bug‘latish yo‘li bilan yarimo‘tkazgichlarning epitaksial plyonkalarini cho‘ktirish jarayoni va texnologiyasi. Murakkab strukturalar tayyorlashda qo‘llaniladi. Qatlamlar stexiometriyasi va qalinligi yuqori aniqlik bilan nazorat qilingan holda, ko‘p qatlamli epitaksial уetishtirilgan materiallar olish imkonini beradi.

moliyaviy inklyuzivlik

молиявий инклюзивлик

Русско-узбекский толковый словарь терминов по цифровой экономике Русско-узбекский толковый словарь терминов по цифровой экономике

Bank xizmatlari bilan qamrab olinmagan odamlarni yanada ochiq bank vositalari bilan ta’minlashga qaratilgan moliya mahsulotlari va xizmatlariga taalluqli atama. Moliyaviy texnologiyalarda bu shu vaqtga qadar turli sabablarga ko‘ra, banklar va moliyaviy kompaniyalar e’tiboridan chetda qolgan-larga ancha arzon xizmatlarni taqdim etish uchun texnologiyalardan, masalan mobil telefonlardan foydalanishni anglatadi.