nanotechnology

толковый словарь терминов по современным компьютерным технологиям толковый словарь терминов по современным компьютерным технологиям

nanotechnology

nanotexnika

нанотехника

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Maxsus fizik, kimyoviy va biologik xossalarga ega bo‘lgan yangi molekulalar, nanostrukturalar, nanoqurilmalar va materiallar yaratishda alohida atomlar, molekulalar hamda molekulyar tizim-larni boshqarish maqsadida, nanometr o‘lcham-lardagi fazo sohalarida fizik-kimyoviy jarayonlar qonuniyatlarini o‘rganadigan fanlararo fan soha-si.

 

Махсус физик, кимёвий ва биологик хоссаларга эга бўлган янги молекулалар, наноструктуралар, наноқурилмалар ва материаллар яратишда алоҳида атомлар, молекулалар ҳамда молекуляр тизимларни бошқариш мақсадида, нанометр ўлчамлардаги фазо соҳаларида физик-кимёвий жараёнлар қонуниятларини ўрганадиган фанлараро фан соҳаси.

nanotexnologiya

       нанотехнология

толковый словарь терминов по современным компьютерным технологиям толковый словарь терминов по современным компьютерным технологиям

Informatikada − kompyuterlardagi protsessorlar uchun integral sxemalar tayyorlash texnologiyasi. Molekulalar va atomlar bilan ishlashga asoslangan.

 

Информатикада − компьютерлардаги процессорлар учун интеграл схемалар тайёрлаш технологияси. Молекулалар ва атомлар билан ишлашга асосланган. 

nanotexnologiya

нанотехнология

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Strukturalar, qurilmalar va tizimlarni o‘rganish-da, loyihalashda, ishlab chiqarishda va ulardan foydalanishda qo‘llaniladigan metodlar va yo‘l-lar jami. Yangi kimyoviy, fizik, biologik xossa-larga ega bo‘lgan obyektlarni olish uchun, ularni tashkil qiladigan nanoko‘lamli (1 dan 100 nm gacha) elementlar shakli, o‘lchami, qo‘shilishi va o‘zaro ta’siri maqsadga yo‘naltirilgan tarzda nazorat qilinishi va o‘zgartirilishini ichiga oladi. Nanotexnologiya tobora, biotibbiyot, robot texnikasi, elektronika, mashinasozlik, diagnostika tizimlari rivojlanishi uchun katta ahamiyat kasb etadigan jiddiy ilmiy intilishlarni ta’minlash yo‘lida o‘ta muhim tadqiqotlar sohasi sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ta’kidlash kerakki, ommaviy matbuotda «nanotexnologiya» atamasi ba’zan har qanday submikron jarayonlar, jumladan, litografiyaga nisbatan ishlatiladi. Shu sababli, jarayonlari molekulyar darajada amalga oshirila-digan real nanotexnologiya haqida gapirilar ekan, ko‘pgina olimlar «molekulyar nanotex-nologiya» atamasidan foydalana boshladilar.

 

Структуралар, қурилмалар ва тизимларни ўрганишда, лойиҳалашда, ишлаб чиқаришда ва улардан фойдаланишда қўлланиладиган методлар ва йўллар жами. Янги кимёвий, физик, биологик хоссаларга эга бўлган объектларни олиш учун, уларни ташкил қиладиган нанокўламли (1дан 100 nm гача) элементлар шакли, ўлчами, қўшилиши ва ўзаро таъсири мақсадга йўналтирилган тарзда назо-рат қилиниши ва ўзгартирилишини ичига олади. Нанотехнология тобора, биотиббиёт, робот техникаси, электроника, машинасoзлик, диагностика тизимлари ривожланиши учун катта аҳамият касб этадиган жиддий илмий интилишларни таъминлаш йўлида ўта муҳим тадқиқотлар соҳаси сифатида намоён бўлмоқда. Таъкидлаш керакки, оммавий матбуотда «нанотехнология» атамаси баъзан ҳар қандай субмикрон жараёнларга, жумладан, литографияга нисбатан ишлатилади. Шу сабабли, жараёнлари молекуляр даражада амалга ошириладиган реал нанотехнология ҳақида гапирилар экан, кўпгина олимлар «молекуляр нанотехнология» атамасидан фойдалана бошладилар.

nanotexnologiyalarning ilmiy asoslari

нанотехнологияларнинг илмий асослари

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Materiyaning nanodiapazondagi xossalari to‘g‘risidagi bilimlar tizimi, unda hodisalar va xossalarning, alohida atomlarda, molekulalarda yoki hajmli materiallarda kuzatiladiganidan farq qila-digan, o‘lchamga oid va strukturaviy bog‘liqlik-lari namoyon bo‘ladi.

 

Материянинг нанодиапазондаги хоссалари тўғрисидаги билимлар тизими, унда ҳодисалар ва хоссаларнинг, алоҳида атомларда, молекулаларда ёки ҳажмли материалларда кузатиладиганидан фарқ қиладиган, ўлчамга оид ва структуравий боғлиқликлари намоён бўлади.

nanotibbiyot

нанотиббиёт

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Nanoqurilmalar va nanostrukturalardan foydalangan holda, molekulyar darajada odam biologik tizimlarining har tomonlama nazorat qilinishi, tuzilishi va tuzatilishi amalga oshiriladigan tibbiyot sohasi. Odam tanasining molekulyar tuzilishi to‘g‘risidagi bilimlardan va molekulyar qurilmalardan foydalanib, odam salomatligini mustahkamlash, saqlash, og‘riqsizlantirish, kasalliklar va shikastlanishlarni diagnostika qilish, davolash va oldini olish maqsadlari uchun, fan va texnika yutuqlaridan keng foydalaniladi. Tez rivojlanib borayotgan bu soha ko‘plab istiqbolli texnologiyalar, yondashuvlarni ichiga oladi.

 

Наноқурилмалар ва наноструктуралардан фойдаланган ҳолда, молекуляр даражада одам биологик тизимларининг ҳар томонлама назорат қилиниши, тузилиши ва тузатилиши амалга ошириладиган тиббиёт соҳаси. Одам танасининг молекуляр тузилиши тўғрисидаги билимлардан ва молекуляр қурилмалардан фойдаланиб, одам саломатлигини мустаҳ-камлаш, сақлаш, оғриқсизлантириш, касалликлар ва шикастланишларни диагностика қилиш, даволаш ва олдини олиш мақсадлари учун, фан ва техника ютуқларидан кенг фойдаланилади. Тез ривожланиб бораётган бу соҳа кўплаб истиқболли технологиялар, ёнда-шувларни ичига олади.

nanotizim texnika

нанотизим техника

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

To‘liq yoki qisman nanomateriallar va nanotexnologiyalar asosida yaratilgan, xarakteristikalari an’anaviy texnologiya bo‘yicha yaratilgan, o‘xshash maqsaddagi tizimlar va qurilmalarning ko‘rsatkichlaridan tubdan farq qiladigan, funksional tugallangan tizimlar va qurilmalar.

 

Тўлиқ ёки қисман наноматериаллар ва нанотехнологиялар асосида яратилган, характеристикалари анъанавий технология бўйича яратилган, ўхшаш мақсаддаги тизимлар ва қурилмаларнинг кўрсаткичларидан тубдан фарқ қиладиган, функционал тугалланган тизимлар ва қурилмалар.

nanotizim

нанотизим

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Nanometrik xarakteristik o‘lchamlarga ega bo‘l-gan, tartiblashtirilgan yoki o‘z-o‘zidan tartib-lashtirilgan o‘zaro bog‘langan elementlar ko‘ri-nishidagi moddiy obyekt. Ularning birlashishi obyektda nanoko‘lamli effektlar va hodisalar (masalan, kvant o‘lchamli, sinergetik-koopera-tiv, «gigant») namoyon bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lgan yangi xossalar) yuzaga kelishini ta’min-laydi.

 

Нанометрик характеристик ўлчамларга эга бўлган, тартиблаштирилган ёки ўз-ўзидан тартиблаштирилган ўзаро боғланган элементлар кўринишидаги моддий объект. Уларнинг бирлашиши объектда нанокўламли эффект-лар ва ҳодисалар (масалан, квант ўлчамли, синергетик-кооператив, «гигант») намоён бў-лиши билан боғлиқ бўлган янги хоссалар) юзага келишини таъминлайди.

nanoto‘qima

нанотўқима

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Makroskopik o‘lchamlardagi, ip o‘rniga nano-trubkalardan foydalanilgan to‘qima.

 

Макроскопик ўлчамлардаги, ип ўрнига нанотрубкалардан фойдаланилган тўқима

nanoto‘r

нанотўр

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

To‘qilgan nanotolalar: uglerod nanotrubkalar yoki polimerlardan qilingan nanoo‘lchamli tolalardan tashkil topgan material. Havo va suyuqliklarni filtrlash uchun foydalanilishi mumkin.

 

Тўқилган нанотолалар: углерод нанотрубкалар ёки полимерлардан қилинган наноўлчамли толалардан ташкил топган материал. Ҳаво ва суюқликларни фильтрлаш учун фойдала-нилиши мумкин.

nanotola

нанотола

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Ikkita xarakterli o‘lchami 1 dan 100 nm gacha diapazonda bo‘ladigan, bitta (chiziqli) o‘lcham cheklanmaydigan nanostruktura. Nanotolalardan foydalanishning asosiy sohalari – xonalarni sterillash, nanokompozitlar, filtratsiya, tibbiyot kiyimi, biotibbiyot asboblari va maxsus to‘qimalar tayyorlash.

 

Иккита характерли ўлчами 1 дан 100 nm гача диапазонда бўладиган, битта (чизиқли) ўлчам чекланмайдиган наноструктура. Нанотола-лардан фойдаланишнинг асосий соҳалари – хоналарни стериллаш, нанокомпозитлар, фильтрация, тиббиёт кийими, биотиббиёт асбоблари ва махсус тўқималар тайёрлаш.

nanotribologiya

нанотрибология

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Tribologiyaning, nanoo‘lchamlar doirasida fizik-kimyoviy  jarayonlarni o‘rganadigan bo‘limi.

 

Трибологиянинг, наноўлчамлар доирасида физик-кимёвий жараёнларни ўрганадиган бўлими.

nanotribology

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

nanotribology

nanotrubka

нанотрубка

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Silindrik shakldagi bir o‘lchamli fulleren. De-fektsiz uglerod nanotrubka – bu, diametri  1 dan 150 nm gacha, uzunligi yuzlab mikrometrgacha bo‘lgan, choksiz silindrga o‘ralgan grafit listidir. O‘rash yo‘nalishiga (xirallikka) bog‘liq ravishda, bu chiziqli tizimlarning o‘tkazuvchanligi yarimo‘tkazgichli yoki metall xarakter kasb etishi mumkin.

Цилиндрик шаклдаги бир ўлчамли фуллерен. Дефектсиз углерод нанотрубка – бу, диаметри 1 дан 150 nm гача, узунлиги юзлаб микрометргача бўлган, чоксиз цилиндрга ўралган графит листидир. Ўраш йўналишига (хиралликка) боғлиқ равишда, бу чизиқли тизимларнинг ўтказувчанлиги яримўтказгичли ёки металл характер касб этиши мумкин.

nanotube

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

nanotube

nanouglerod nanotrubkalar

ноуглерод нанотрубкалар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Har xil noorganik materiallardan, masalan, bor nitriddan, nikel vanadatdan hosil qilingan nanos-kopik trubkalar.

 

Ҳар хил ноорганик материаллардан, масалан, бор нитриддан, никель ванадатдан ҳосил қилинган наноскопик трубкалар.

nanowetting

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

nanowetting

nanoyetkazib berish

наноетказиб бериш

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Tibbiyotda nanog‘ovakli qobiqlarga o‘ralgan preparatlarga tatbiqan qo‘llaniladigan atama.

 

Тиббиётда наноғовакли қобиқларга ўралган препаратларга татбиқан қўлланиладиган атама.

nanoyo‘ldoshlar

нанойўлдошлар

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

Og‘irligi 1 kg dan 10 kg gacha bo‘lgan yo‘ldosh-lar. Ko‘pincha, guruhda ishlash uchun loyihalashtiriladi, ba’zi guruhlar Yer bilan aloqa bog‘-lash uchun birmuncha yirik yo‘ldosh bo‘lishini talab qiladi. Zamonaviy nanoyo‘ldoshlar o‘lcha-i kichik bo‘lishligiga qaramay, katta funksionallikka ega. Ularning qo‘llanish sohasi keng − Yerni masofadan zondlashdan tortib kosmik kuzatishlargacha: yangi texnologiyalarni, metodlar va dasturiy-apparat yechimlarni yaxshilab o‘rga-nish; ta’lim dasturlari; ekologik monitoring; geo-fizik maydonlarni tadqiq qilish; astronomik kuzatishlar.

 

Оғирлиги 1 kg дан 10 kg гача бўлган йўл-дошлар. Кўпинча, гуруҳда ишлаш учун  лойиҳалаштирилади, баъзи гуруҳлар Ер билан алоқа  боғлаш учун бирмунча йирик йўлдош бўлишини талаб қилади. Замонавий нанойўлдошлар ўлчами кичик бўлишлигига қарамай, катта функционалликка эга. Уларнинг қўлланиш соҳаси кенг − Ерни масофа-дан зондлашдан тортиб космик кузатишларгача: янги технологияларни, методлар ва дастурий-аппарат ечимларни яхшилаб ўрганиш; таълим дастурлари; экологик мониторинг; геофизик майдонларни тадқиқ қилиш; астрономик кузатишлар.

nanozarra

нанозарра

Словарь по нанотехнологии Словарь по нанотехнологии

O‘lchami o‘nlab ulushlardan 100 nm gacha o‘z-garadigan sferik yoki kapsulasimon struktura-lar. Nanozarralarning xossalari aynan shunday atomlardan tuzilgan hajmiy modda xossalaridan farq qiladi. Nanozarralarga 10 dan tortib o‘nlab ming atomni ichiga oladigan obyektlar kiradi. O‘lchamlarning bunday tarqoqlanishi, kichik o‘lchamli bu qattiq obyektlarning deformatsion, elektr, magnit, optik va boshqa xossalari o‘zga-rishini belgilaydigan o‘lchamning aniq yuqori chegarasini o‘rnatish qiyinligi bilan belgilanadi. Ko‘pgina nanozarralar bo‘shliqqa, ya’ni o‘ziga xos rezervuarga ega, unga o‘smaga qarshi vosita, belgi yoki marker, dori vositasi terapevtik sama-ra bergan-bermaganligidan xabar beruvchi kim-yoviy moddalar – «reportyorlar» joylashtirilishi mumkin. Nanozarra sirtida, shuningdek, ba’zi moddalar yoki obyektlarni, masalan, antitanalar, dori vositalari, radiofarmatsevtik vositalar yoki reportyorlarni mahkamlash ham mumkin. Ko‘p-gina sun’iy nanozarralar qon yuradigan kapil-lyarlar orqali o‘tish va hujayralarga borish uchun ancha kichik.

 

Ўлчами ўнлаб улушлардан 100 nm гача ўзгарадиган сферик ёки капсуласимон струк-туралар. Нанозарраларнинг хоссалари айнан шундай атомлардан тузилган ҳажмий модда хоссаларидан фарқ қилади. Нанозарраларга 10 дан тортиб ўнлаб минг атомни ичига оладиган объектлар киради. Ўлчамларнинг бундай тарқоқланиши, кичик ўлчамли бу қаттиқ объектларнинг деформацион, электр, магнит, оптик ва бошқа хоссалари ўзгари-шини белгилайдиган ўлчамнинг аниқ юқори чегарасини ўрнатиш қийинлиги билан белги-ланади. Кўпгина нанозарралар бўшлиққа, яъни ўзига хос резервуарга эга, унга ўсмага қарши восита, белги ёки маркер, дори воси-таси терапевтик самара берган-бермаганлиги-дан хабар берувчи кимёвий моддалар – «ре-портёрлар» жойлаштирилиши мумкин. Нано-зарра сиртида, шунингдек, баъзи моддалар ёки объектларни, масалан, антитаналар, дори воситалари, радиофармацевтик воситалар ёки репортёрларни маҳкамлаш ҳам мумкин. Кўп-гина сунъий нанозарралар қон юрадиган капиллярлар орқали ўтиш ва ҳужайраларга бориш учун анча кичик.

Показаны 7761-7780 из 34437