Показаны 19521-19540 из 34034
ТерминОбозначения
Язик 
 

sacrificial layer

sacrificial layer

English

qattiqliq

қаттиқлиқ

Belgilangan nagruzka turida jismning deformat-siyaga beriluvchanligi o‘lchovi: qattiqlik qancha katta bo‘lsa, deformatsiya shuncha kam bo‘ladi. Bir o‘lchamli kichik deformatsiyalar bilan bo’l-gan  hollarda (Guk qonuni amal qiladigan elas-tiklik zonasi doirasida), qattiqlik E (cho‘zilish-da, siqishda va bukilishda) yoki G (siljishda va buralishda) elastiklik modulining, element kesi-mining tegishli geometrik xarakteristikasiga, masalan, ko‘ndalang kesim maydoniga yoki inersiya o‘q momentiga bo‘lgan ko‘paytmasi sifatida aniqlanishi mumkin. Qattiqlik tushun-chasidan materiallar qarshiligi masalalarini yechishda foydalaniladi.

 

Белгиланган нагрузка турида жисмнинг деформацияга берилувчанлиги ўлчови: қат-тиқлик қанча катта бўлса, деформация шунча кам бўлади. Бир ўлчамли кичик деформа-циялар билан бўлган ҳолларда (Гук қонуни амал қиладиган эластиклик зонаси доираси-да), қаттиқлик Е (чўзилишда, сиқишда ва букилишда) ёки G (силжишда ва буралишда) эластиклик модулининг, элемент кесимининг тегишли геометрик характеристикасига, масалан, кўндаланг кесим майдонига ёки инерция ўқ моментига бўлган кўпайтмаси сифатида аниқланиши мумкин. Қаттиқлик тушунчасидан материаллар қаршилиги масалаларини ечишда фойдаланилади.

O'zbek

Жесткость

Мера податливости тела деформации при заданном типе нагрузки: чем больше жесткость, тем меньше деформация. В случаях малых одномерных деформаций (в пределах зоны упругости, где справедлив закон Гука) жёсткость можно определить как произведение модуля упругости E (при растяжении, сжатии и изгибе) или G (при сдвиге и кручении) на соответствующую геометрическую характеристику сечения элемента, на-пример, площадь поперечного сечения или осевой момент инерции. Понятие жёсткости широко используется при решении задач сопротивления материалов.

Русский

stiffness

stiffness

English

suyuq kristall

суюқ кристалл

vaqtda ham suyuqlik (oquvchanlik), ham kristallar (anizоtropiya) xossalariga ega modda. Molekulalar strukturasiga va olish usuliga bog‘-liq ravishda, suyuq kristallar termotrop suyuq kristallga va liotrop suyuq kristallga bo‘linadi. Termotrop suyuq kristallar kristall fazani qizdi-rish yo‘li bilan olinadi. Liotrop suyuq kristallar difil molekulalardan tuziladi, ularni cheklangan miqdordagi eritgichda, asosan suvda eritishda. Elektr maydonlar ta’sirida molekulalarning oriуentatsiyasini o‘zgartira olishi suyuq kristallarning muhim xossasi hisoblanadi.

 

Бир вақтда ҳам суюқлик (оқувчанлик), ҳам кристаллар (анизотропия) хоссаларига эга модда. Молекулалар структурасига ва олиш усулига боғлиқ равишда, суюқ кристаллар термотроп суюқ кристаллга ва лиотроп суюқ кристаллга бўлинади. Термотроп суюқ кристаллар кристалл фазани қиздириш йўли би-лан олинади. Лиотроп суюқ кристаллар ди-филь молекулалардан тузилади, уларни чекланган миқдордаги эритгичда, асосан сувда эритишда. Электр майдонлар таъсирида молекулаларнинг ориентациясини ўзгартира олиши суюқ кристалларнинг муҳим хоссаси ҳисобланади. 

O'zbek

Жидкий кристалл

Вещество, обладающее одновременно свойствами как жидкостей (текучесть), так и кристаллов (анизотропия). В зависимости от структуры молекул и способа получения жидкие кристаллы подразделяются на термо-тропные и лиотропные. Первый тип жидких кристаллов получают путем нагревания крис-таллической фазы. Лиотропные жидкие крис-таллы формируют, как правило, из дифиль-ных молекул при их растворении в ограни-ченном количестве растворителя, главным образом, воды. Важным свойством жидких кристаллов является их способность изме-нять ориентацию молекул под воздействием электрических полей. 

Русский

liquid crystal

liquid crystal

English

suyuq kristall displey

суюқ кристалл дисплей

Suyuq kristallar asosidagi yassi displey, shuningdek, shunday displey asosidagi monitor. Bunday displeyning ish prinsipi quyidagida ifodalanadi: kristallar oriуentatsiyasi elektr toki ta’sirida o‘zgarishi mumkin. Kristall bir yo‘na-lishda oriуentirlangan bo‘lsa, u holda yorug‘lik to‘lqinlari polyarizator orqali o‘tadi, lekin elektr toki ta’sirida kristall oriyentatsiyasi o‘zgarsa, polyarizator o‘tadigan yorug‘likni blokirovka-laydi. Plastinada qizil, ko‘k va yashil nur tarqa-tadigan kristallarning qator zich joylashishi hiso-biga, ranglarning butun gammasini aks ettiradi-gan displey yaratish mumkin.

 

Суюқ кристаллар асосидаги ясси дисплей, шунингдек, шундай дисплей асосидаги монитор. Бундай дисплейнинг иш принципи қуйи-дагида ифодаланади: кристаллар ориентация-си электр токи таъсирида ўзгариши мумкин. Кристалл бир йўналишда ориентирланган бўлса, у ҳолда ёруғлик тўлқинлари поляризатор орқали ўтади, лекин электр токи таъсири-да кристалл ориентацияси ўзгарса, поляриза-тор ўтадиган ёруғликни блокировкалайди. Пластинада қизил, кўк ва яшил нур тарқа-тадиган кристалларнинг қатор зич жойлашиши ҳисобига, рангларнинг бутун гаммасини акс эттирадиган дисплей яратиш мумкин. 

O'zbek

Жидкокристаллический дисплей

Плоский дисплей на основе жидких крис-таллов, а также монитор на основе такого дисплея. Принцип работы такого дисплея заключается в следующем: ориентация кристаллов может изменяться под действием электрического тока. Если кристалл ориентирован в одном направлении, то световые волны проходят через поляризатор, но если под действием электрического тока ориентация кристалла изменится, то поляризатор блокирует проходящий свет. За счет плотного расположения кристаллов, излучающих красный, синий и зеленый свет, рядом друг с другом на пластине, можно создать дисплей для отображения всей гаммы цветов. 

Русский

liquid crystal display

liquid crystal display

English

membrananing suyuqlik-mozaika modeli

мембрананинг суюқлик-мозаика модели

S.Zinger va G.Nikolson tomonidan 1972-yilda taklif qilingan biologik membrana modeli, lipidlarning ikkita parallel qatlamini o‘zida ifodalaydi. Membrana lipidlari gidrofob (yog‘ kislota-larning uglevodorod qoldiqlari) va gidrofil (fos-fat, xolin, kolamin, shakar) qismlarga ega. Bunday molekulalar hujayrada bimolekulyar qatlamlar hosil qiladi: ularning gidrofob qismlari suv muhitidan uzoqqa, ya’ni bir-biriga nisbatan burilgan bo‘lib, kuchli gidrofob o‘zaro ta’sir va kuchsiz London-Van-der-Vaals kuchlari bilan birga ushlab turiladi. Shunday qilib, har ikki tashqi sirtdagi membranalar gidrofil, ichida esa gidrofob. Molekulalarning gidrofil qismlari elektron yutishi sababli, elektron mikroskopda ikkita qora qatlam kabi ko‘rinadi. Fiziologik temperaturalarda membranalar suyuq kristall holatda bo‘ladi: uglevodorod qoldiqlar o‘zining bo‘ylama o‘qi bo‘ylab aylanadi, qatlam tekisligida diffuziyalanadi, mustahkam gidrofob bog‘lanishlarni buzmasdan, bir qatlamdan bosh-qasiga kamdan-kam o‘tadi.

 

С.Зингер ва Г.Никольсон томонидан 1972 йилда таклиф қилинган биологик мембрана модели, липидларнинг иккита параллел қат-ламини ўзида ифодалайди. Мембрана липид-лари гидрофоб (ёғ кислоталарнинг углеводо-род қолдиқлари) ва гидрофил (фосфат, холин, коламин, шакар) қисмларга эга. Бундай молекулалар ҳужайрада бимолекуляр қатламлар ҳосил қилади: уларнинг гидрофоб қисмлари сув муҳитидан узоққа, яъни бир-бирига нис-батан бурилган бўлиб, кучли гидрофоб ўзаро таъсир ва кучсиз Лондон-Ван-дер-Ваальс кучлари билан бирга ушлаб турилади. Шун-дай қилиб, ҳар икки ташқи сиртдаги мембраналар гидрофиль, ичида эса гидрофоб. Моле-кулаларнинг гидрофиль қисмлари электрон ютиши сабабли, электрон микроскопда икки-та қора қатлам каби кўринади. Физиологик температураларда мембраналар суюқ крис-талл ҳолатда бўлади: углеводород қолдиқлар ўзининг бўйлама ўқи бўйлаб айланади, қат-лам текислигида диффузияланади, мустаҳкам гидрофоб боғланишларни бузмасдан, бир қатламдан бошқасига камдан-кам ўтади.

O'zbek

Жидкостно-мозаичная модель мембраны

Модель биологической мембраны, предложенная в 1972 году С.Зингером и Г.Никольсоном, представляет собой два параллельных слоя липидов. Мембранные липиды имеют гидрофобную (углеводородные остатки жирных кислот и др.) и гидрофильную (фосфат, холин, коламин, сахар и т.п.) части. Такие молекулы образуют в клетке бимолекулярные слои: гидрофобные части их повернуты дальше от водного окружения, т.е. друг к другу, и удерживаются вместе сильными гидрофобными взаимодействиями и слабыми силами Лондона-Ван-дер-Ваальса. Таким образом, мембраны на обеих наружных поверхностях гидрофильны, а внутри – гидрофобны. Поскольку гидрофильные части молекул поглощают электроны, они видны в электронном микроскопе как два темных слоя. При физиологических температурах мем-браны находятся в жидкокристаллическом сос-тоянии: углеводородные остатки вращаются вдоль своей продольной оси и диффундируют в плоскости слоя, реже перескакивают из одного слоя в другой, не нарушая прочных гидрофобных связей.

Русский

 fluid mosaic model

 fluid mosaic model

English

Buger-Lambert-Ber qonuni

Бугер-Ламберт-Бер қонуни

Yutadigan moddada tarqalishi paytida, parallel monoxromatik (bir rangli) yorug‘lik dastasining asta-sekin susayishini belgilaydigan qonun.

 

Ютадиган моддада тарқалиши пайтида, параллел монохроматик (бир рангли) ёруғлик дастасининг аста-секин сусайишини белгилайдиган қонун.

O'zbek

Закон Бугера-Ламберта-Бера

Закон, определяющий постепенное ослабление параллельного монохроматического (одноцветного) пучка света при распространении его в поглощающем веществе.

Русский

Beer-Lambert Law

Beer-Lambert Law

English

Mur qonuni

Мур қонуни

«Intel» korporatsiyasi asoschilaridan biri Gordon Mur tomonidan 1965-yilda (integral sxema kashf qilingandan olti  yil o‘tib) qilingan empirik kuzatuv kristalldagi tranzistorlar soni har 24 oyda ikki barobar oshadi. Grafik ko‘rinishida xotirlovchi mikrosxemalar unumdorligining o‘sishini ko‘rsatar ekan, Mur mikrosxemalarning yangi modellari ulardan oldingi modellar paydo bo‘lgandan keyin bir xil davr (18-24 oy) o‘tgach ishlab chiqilganini, ularning sigimi esa, har gal taxminan ikki marta oshganini ko‘rsatuvchi qonuniyatni aniqladi.

 

 

«Intel» корпорацияси асосчиларидан бири Гордон Мур томонидан 1965 йилда (интеграл схема кашф қилингандан олти йил ўтиб) қилинган эмпирик кузатув: кристаллдаги транзисторлар сони ҳар 24 ойда икки баробар ошади. График кўринишида хотирловчи мик-росхемалар унумдорлигининг ўсишини кўр-сатар экан, Мур микросхемаларнинг янги моделлари улардан олдинги моделлар пайдо бўлгандан кейин бир хил давр (18-24 ой) ўтгач ишлаб чиқилганини, уларнинг сиғими эса, ҳар гал тахминан икки марта ошганини кўрсатувчи қонуниятни аниқлади.

O'zbek

Закон Мура

Эмпирическое наблюдение, сделанное в 1965 году (через шесть лет после изобретения интегральной схемы) одним из основателей корпорации «Intel» Гордоном Муром: число транзисторов на кристалле будет удваиваться каждые 24 месяца. Представив в виде графи-ка рост производительности запоминающих микросхем, он обнаружил закономерность: новые модели микросхем разрабатывались спустя более-менее одинаковые периоды (18-24 мес.) после появления их предшественни-ков, а ёмкость их при этом возрастала каж-дый раз примерно вдвое.

Русский

Moore's Law

Moore's Law

English

murtak hosil bo‘lishi

муртак ҳосил бўлиши

Suyuqlanmada keyinchalik o‘sishga qobiliyatli dispers kristallarning paydo bo‘lishi.

 

Суюқланмада кейинчалик ўсишга қобилиятли дисперс кристалларнинг пайдо бўлиши.

O'zbek